Polska 14 września – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia okręt podwodny „Wilk” opuścił Bałtyk, kierując się do Wielkiej Brytanii; do walki w obronie Warszawy wyruszył pierwszy batalion ochotniczy; rozpoczął się proces biskupa Czesława Kaczmarka oraz kilku innych księży; Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z RFN; premiera filmu „Quo vadis” Jerzego Kawalerowicza. Urodzili się m. in. Tadeusz Zieliński, Zofia Stankiewicz, Wiktor Zin, Jerzy Bereś, Jerzy Zelnik, Jerzy Popiełuszko, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik. Zmarli natomiast: Stanisław Kostka Potocki, Irena Schirtładze, Zenon Kosidowski, Mieczysław Czechowicz, Bogusz Bilewski, Ryszard Pietruski, Jerzy Giedroyć oraz Jan Kucz. 1309 – Wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego Siegfried von Feuchtwangen przeniósł do Malborka stolicę państwa zakonnego. 1745 – W Wiedniu zmarł Martino Altomonte, włoski malarz, działający m.in. na dworze króla Jana III. Sobieskiego; autor obrazów „Bitwa pod Wiedniem” oraz „Bitwa pod Parkanami”. 1763 – Na Śląsku władze pruskie wprowadziły ustawy germanizacyjne. 1769 – Kilkadziesiąt osób zostało zabitych lub ciężko zranionych podczas uroczystości odpustowych w Wielkim Tarpnie (dziś osiedle Grudziądza) w wyniku napaści huzarów pruskich, którzy przybyli z Prabut w celu werbowania ochotników do wojska. 1788 – W Warszawie z inicjatywy króla Stanisława Augusta odsłonięto pomnik Jana III. Sobieskiego. 1812 – Napoleon Bonaparte wraz Wielką Armią wkroczył do Moskwy. Pierwszym oddziałem napoleońskim, który wszedł do miasta, był 10. pułk polskich huzarów płk. Jana Umińskiego. 1821 – W Wilanowie zmarł Stanisław Kostka Potocki, polityk, pisarz, publicysta, kolekcjoner i mecenas sztuki. 1859 – W Skrzypczyńcach koło Humania urodził się Tadeusz Zieliński, filolog klasyczny, historyk kultury, profesor uniwersytetu w Petersburgu (1887-1920), a następnie Uniwersytetu Warszawskiego (1921-1935), autor m.in. „Religii świata antycznego”. 1862 – Urodziła się Zofia Stankiewicz, graficzka, malarka, ilustratorka. 1925 – W Hrubieszowie urodził się Wiktor Zin, architekt, wieloletni wykładowca Politechniki Krakowskiej, rysownik, autor popularnego cyklu telewizyjnego „Piórkiem i węglem”; w latach 1977-81 r. generalny konserwator zabytków. 1929 – Powstanie koalicji opozycyjnych partii centrowych i lewicowych – tzw. Centrolewu. 1930 – W Nowym Sączu urodził się Jerzy Bereś, rzeźbiarz, performer, uczeń Xawerego Dunikowskiego. 1934 – W Krakowie urodził się Andrzej Kozak, aktor. 1939 – Kampania polska: Natarcie Armii „Poznań” i „Pomorze” na Łowicz i Skierniewice zakończone przejściem do obrony na linii Bzury. 1939 – Kampania polska: Wojska niemieckie zamknęły pierścień okrążenia wokół stolicy; Niemcy zajęli Przemyśl i Gdynię. 1939 – Kampania polska: Okręt podwodny „Wilk” opuścił Bałtyk, kierując się do Wielkiej Brytanii. 1939 – Kampania polska: Do walki w obronie Warszawy wyruszył pierwszy batalion ochotniczy. 1944 – Powstanie Warszawskie: Oddziały niemieckie natarły na Górny Czerniaków. 1944 – Powstanie Warszawskie: Poległa Irena Schirtładze „Irka”, gruzinka, sanitariuszka batalionu „Parasol”, ochotniczka; miała 16 lat. Jej ojciec był gruzińskim oficerem, szkolił polskich pilotów. Wziął udział w wojnie obronnej 1939 r.; wzięty do niewoli został zamordowany w Katyniu. 1944 – Wojska sowieckie wspólnie z 1. Armią Wojska Polskiego zajęły prawobrzeżną część Warszawy. 1944 – 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zdobyła Gandawę. 1945 – W Krakowie urodził się Jerzy Zelnik, aktor filmowy i teatralny, odtwórca roli Ramzesa XIII. w „Faraonie” Jerzego Kawalerowicza, znany również z serialu „Królowa Bona”, a także filmów „Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny” i „Dzieje grzechu”. 1947 – W Okopach na Podlasiu urodził się ks. Jerzy Popiełuszko, duszpasterz ludzi pracy, kapelan „Solidarności”; zamordowany w 1984 r. przez funkcjonariuszy IV. Departamentu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych; beatyfikowany w 2010 r. 1949 – W Londynie ogłoszono dekret o utworzeniu na emigracji Skarbu Narodowego, który miał finansować działalność polskich władz na uchodźstwie. 1953 – Przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie rozpoczął się proces biskupa Czesława Kaczmarka oraz kilku innych księży i świeckich pracowników kurii. Oskarżonym władze komunistyczne zarzucały działalność w zbrojnym podziemiu; bp Kaczmarek skazany został na 12 lat więzienia. 1964 – Premiera filmu „Prawo i pięść” w reżyserii Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego. 1965 – W Sosnowcu urodziła się Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, aktorka Narodowego Starego Teatru; wystąpiła w filmach „Wrony”, „Szczęśliwy człowiek”, „33 sceny z życia” i „Body/Ciało”. 1967 – W Warszawie zmarł Emil Chaberski, aktor, reżyser teatralny i filmowy. 1972 – Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Republiką Federalną Niemiec. 1978 – W Warszawie zmarł Zenon Kosidowski, pisarz, autor książek o religiach i kulturach starożytnych. 1981 – Jan Paweł II. ogłosił encyklikę „Laborem exercens” poświęconą ludzkiej pracy. 1991 – W Warszawie zmarł Mieczysław Czechowicz, aktor znany m.in. z występów w Kabarecie Starszych Panów, komediowych ról w filmach „Poszukiwana, poszukiwany”, „Nie ma róży bez ognia”, a także serialu „Janosik”; swojego głosu użyczył serialowej postaci Misia Uszatka. W czasie wojny harcerz i łącznik AK. W 1945 aresztowany i torturowany przez UB. 1995 – We Wrocławiu zmarł Bogusz Bilewski, aktor, znany z ról w filmach „Westerplatte”, „Pan Wołodyjowski”, „Potop”, „Aria dla atlety” i serialu „Janosik”. 1996 – W Warszawie zmarł Ryszard Pietruski, aktor, dyrektor Operetki Warszawskiej (1978-1988); znany m.in. z seriali „Czarne chmury” i „Czterdziestolatek”, a także filmów „Prawo i pięść”, „Rejs” czy „Wakacje z duchami”. 2000 – W Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Jerzy Giedroyć, polityk, publicysta, twórca i redaktor paryskiej „Kultury”. 2001 – Premiera filmu „Quo vadis” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza. 2005 – W wyniku zarzutów stawianych w tzw. aferze Orlenu Włodzimierz Cimoszewicz wycofał się ze startu w wyborach prezydenckich. 2021 – W Warszawie zmarł Jan Kucz, rzeźbiarz, twórca m.in. pomników kardynała Stefana Wyszyńskiego w Częstochowie, Jana Kochanowskiego w Radomiu, Cyryla Ratajskiego w Poznaniu i Fryderyka Chopina w parku Południowym we Wrocławiu. Wieloletni wykładowca Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. źródło: PAP