Polska 3 października – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia publikowano tzw. Raport Morgenthaua z pobytu w Polsce amerykańskiej misji rządowej badającej doniesienia o pogromach na Żydach; Hans Frank powiedział „Polska będzie traktowana jako kolonia, a Polacy będą niewolnikami Wielkoniemieckiej Rzeszy”; Polskie Radio uruchomiło drugi program ogólnopolski; w Warszawie odbyły się manifestacje po zamknięciu tygodnika „Po prostu”; w zakładach pracy na wezwanie „Solidarności” odbył się jednogodzinny strajk; Wisława Szymborska została laureatką Nagrody Nobla; telewizja TVN rozpoczęła nadawanie programu. Urodzili się m. in. Julian Krzewiński, Karol Szymanowski, Stanisław Tatar, Władysław Czapliński, Stanisław Skrowaczewski, Andrzej Szarmach. Zmarli natomiast: Józef Leśniewski, Władysław Zamoyski, Jerzy Żurawlew, Tadeusz Kotarbiński, Wojciech Jerzy Has, Franciszek Walicki oraz Jerzy Urban. 1458 – W Krakowie urodził się Kazimierz Jagiellończyk, syn króla Kazimierza IV. Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki; kanonizowany w 1602 r.; patron Korony i Litwy. 1501 – Sejm walny w Piotrkowie wybrał Aleksandra Jagiellończyka na króla Polski. 1846 – Zakończono budowę Kolei Górnośląskiej łączącej Wrocław z Mysłowicami. 1882 – W Warszawie urodził się Julian Krzewiński, aktor, scenarzysta. 1882 – W Tymoszówce w Ukrainie urodził się Karol Szymanowski, kompozytor, pianista, krytyk muzyczny, przedstawiciel Młodej Polski; uznawany obok Fryderyka Chopina za najwybitniejszego polskiego kompozytora. 1896 – W Biórkowie Wielkim w Małopolsce urodził się Stanisław Tatar, generał WP; w latach 1940-43 szef Oddziału III. Operacyjnego KG ZWZ-AK, od 1943 r. zastępca Komendanta Głównego; w 1951 r. skazany w „procesie generałów” na dożywotnie więzienie; w 1956 r. zwolniony i zrehabilitowany. 1905 – W Tuchowie urodził się Władysław Czapliński, historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego; badacz dziejów XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. 1905 – W Szczecinie została otwarta Biblioteka Miejska (obecnie Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica). 1905 – W Łodzi odbył się wielotysięczny pogrzeb przemysłowca branży włókienniczej Juliusza Kunitzera, zastrzelonego 30. września w tramwaju przez członków PPS – Adolfa Szulca i Stefana Jędrasa. 1910 – We Lwowie powołano tajną organizację Armia Polska, która powstała w miejsce Polskiego Związku Wojskowego; Armia Polska utworzona została z inicjatywy Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. 1919 – Opublikowano tzw. Raport Morgenthaua z pobytu w Polsce amerykańskiej misji rządowej mającej zbadać doniesienia o pogromach na Żydach. Komisja informowała, że „władze polskie nie były inicjatorami zajść, co sugerowały środowiska amerykańskie i zachodnioeuropejskie żydowskie”. Przeciwnie, „II. Rzeczpospolita starała się poskramiać wszelkie objawy antysemityzmu”. 1921 – W Warszawie zmarł gen. Józef Leśniewski, dowódca 3. Dywizji Strzelców I Korpusu Polskiego w Rosji (1917-1918); w latach 1919-20 minister spraw wojskowych i członek Rady Obrony Państwa. 1923 – We Lwowie urodził się Stanisław Skrowaczewski, dyrygent, kompozytor. 1924 – W Kórniku zmarł Władysław Zamoyski, działacz społeczny; inicjator budowy linii kolejowej Chabówka-Zakopane; uratował od całkowitego zniszczenia zdewastowane przez poprzednich właścicieli lasy tatrzańskie; zaangażowany w spór graniczny z Królestwem Węgier o Morskie Oko; wszystkie swoje dobra wielkopolskie oraz zakopiańskie przekazał na cele społeczne i narodowe. 1933 – Marszałek Polski Józef Piłsudski został Honorowym Obywatelem Miasta Krakowa. 1939 – Gubernator Hans Frank powiedział w Poznaniu: „Polska będzie traktowana jako kolonia, a Polacy będą niewolnikami Wielkoniemieckiej Rzeszy”. 1944 – Powstanie Warszawskie: Po północy z 2. na 3. października podpisano honorowy akt o kapitulacji Powstania Warszawskiego. 1949 – Polskie Radio uruchomiło drugi program ogólnopolski. 1950 – W Gdańsku urodził się Andrzej Szarmach, piłkarz, napastnik reprezentacji Polski, która dwukrotnie zajęła trzecie miejsce w mistrzostwach świata (1974, 1982); zdobywca srebrnego medalu w 1976 r. na igrzyskach olimpijskich w Montrealu, gdzie został królem strzelców. 1957 – Początek kilkudniowych manifestacji w Warszawie wywołanych zamknięciem przez władze komunistyczne tygodnika „Po prostu”. 1958 – Premiera filmu „Popiół i diament” w reżyserii Andrzeja Wajdy. 1965 – Premiera filmu „Wstręt” w reżyserii Romana Polańskiego. 1973 – Dokonano oblotu szybowca SZD-41 „Jantar Standard”. 1978 – W Watykanie odbył się pogrzeb papieża Jana Pawła I. 1980 – W wielu zakładach pracy na wezwanie „Solidarności” odbył się jednogodzinny strajk, będący protestem przeciwko opieszałości władz komunistycznych we wprowadzaniu w życie Porozumień Sierpniowych. 1980 – W Warszawie zmarł Jerzy Żurawlew, pianista, pedagog, inicjator Konkursu Chopinowskiego; w latach 1923-39 profesor warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina, a od 1949 r. Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. 1981 – W Warszawie zmarł prof. Tadeusz Kotarbiński, wybitny polski filozof, logik, etyk, twórca prakseologii, czyli teorii sprawnego działania. 1982 – Premiera serialu telewizyjnego „Jan Serce” w reżyserii Radosława Piwowarskiego. 1988 – Premiera polsko-sowieckiego filmu „Klątwa Doliny Węży” w reżyserii Marka Piestraka. 1996 – Wisława Szymborska została laureatką literackiej Nagrody Nobla. 1997 – Telewizja TVN rozpoczęła nadawanie pierwszych programów; tego samego dnia po raz pierwszy wyemitowano program informacyjny „Fakty”. 2000 – W Łodzi zmarł Wojciech Jerzy Has, reżyser, autor filmów „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Lalka”, „Sanatorium pod Klepsydrą”. 2007 – Wojna w Iraku: W zamachu na konwój dyplomatyczny w stolicy Iraku Bagdadzie ranny został polski ambasador Edward Pietrzyk, a 3 osoby, w tym funkcjonariusz Biura Ochrony Rządu, poniosły śmierć. 2015 – W Gdyni zmarł Franciszek Walicki, dziennikarz muzyczny, autor tekstów piosenek, publicysta. 2022 – W Piasecznie zmarł Jerzy Urban, dziennikarz, publicysta, redaktor „Po prostu” i „Polityki”; rzecznik prasowy rządu PRL w latach 1981-1989; założyciel i redaktor naczelny tygodnika „Nie”. źródło: PAP