Polska 4 października – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia w Rzeczypospolitej wprowadzono obowiązujący do dziś kalendarz gregoriański; Prusacy zrabowali polskie insygnia koronacyjne; gen. Tadeusz Komorowski mianował gen. Leopolda Okulickiego Komendantem Głównym AK; sąd skazał zaocznie na karę śmierci b. ambasadora PRL w Waszyngtonie Romualda Spasowskiego; premiera filmu „Zemsta” Andrzeja Wajdy; koniec misji Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Iraku. Urodzili się m. in. Franciszek Karpiński, Bruno Bielawski, Józef Beck, Marian Drobik, Adam Hollanek, Wiesław Gołas, Zbigniew Pietrzykowski, Józef Szaniawski, Stanisław Nicieja. Zmarli natomiast: Józef Bartłomiej Zimorowic, Jan Dekert, Mieczysław Orłowicz, Zygmunt Nowakowski, Janusz Franciszek Radziwiłł, Jan Kurnakowicz, Jadwiga Andrzejewska, Edmund Osmańczyk oraz Bronisław Chromy. 1480 – W Łowiczu zmarł Jakub z Sienna, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1474 r. 1582 – W Rzeczypospolitej wprowadzono obowiązujący do dziś kalendarz gregoriański. Ostatni dzień (czwartek) obowiązywania w Rzeczypospolitej kalendarza juliańskiego. Następny dzień (piątek) zgodnie z rachubą gregoriańską nosił datę 15. października. 1677 – We Lwowie zmarł Józef Bartłomiej Zimorowic, poeta, satyryk, autor dzieł historycznych; burmistrz Lwowa. 1705 – W warszawskiej katedrze odbyła się królewska koronacja Stanisława Leszczyńskiego i jego żony Katarzyny z Opalińskich. 1741 – W Hołoskowie na Pokuciu urodził się Franciszek Karpiński, poeta, czołowy liryk polskiego sentymentalizmu. 1790 – W Warszawie zmarł Jan Dekert, kupiec, prezydent Starej Warszawy (1789); w okresie Sejmu Wielkiego walczył o prawa mieszczan; przywódca tzw. czarnej procesji w 1789 r. 1795 – Prusacy zrabowali ze skarbca na Wawelu polskie insygnia koronacyjne. 1831 – Urodził się Bruno Bielawski, dziennikarz, pisarz i poeta związany z „Gazetą Lwowską”, od 1859 pierwszy redaktor czasopisma „Dzwonek: pismo dla ludu”. 1868 – We Lwowie Sejm Krajowy dla Galicji uchwalił jedną z pierwszych na świecie ustaw o ochronie gatunkowej zwierząt; uchwalony akt prawny dotyczył ochrony świstaka i kozicy w Tatrach. 1894 – W Warszawie urodził się Józef Beck, legionista, członek POW, pułkownik WP, jeden z najbliższych współpracowników marszałka Józefa Piłsudskiego; w latach 1932-39 minister spraw zagranicznych RP. 1898 – W Komarówce koło Radzynia urodził się Marian Drobik, ps. Dzięcioł, podpułkownik WP, szef II. Oddziału Komendy Głównej AK w latach 1942-43; aresztowany przez gestapo i zamordowany w niewyjaśnionych okolicznościach. 1900 – Urodził się malarz Józef Jarema, brat Marii Jaremy (Jaremianki). 1900 – Otwarto Teatr Miejski we Lwowie. 1902 – W Toruniu powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa „Kopernik”. 1918 – Gen. Józef Haller został mianowany naczelnym wodzem Armii Polskiej we Francji. 1922 – We Lwowie urodził się Adam Hollanek, poeta, pisarz, założyciel i długoletni redaktor naczelny miesięcznika popularno-naukowego „Fantastyka”. 1930 – W Kielcach urodził się Wiesław Gołas, aktor, w czasie II. wojny światowej członek Szarych Szeregów; znany z występów w „Kabarecie Dudek” i „Kabarecie Starszych Panów”; wykonawca piosenki „W Polskę idziemy”; występował m.in. w filmach „Ogniomistrz Kaleń”, „Dzięcioł”, „Poszukiwany, poszukiwana”, „Brunet wieczorową porą”, a także w serialach „Czterej pancerni i pies”, „Kapitan Sowa na tropie” oraz „Droga”. 1934 – W Bestwince koło Bielska-Białej urodził się Zbigniew Pietrzykowski, pięściarz, trzykrotny medalista olimpijski: srebrny z Rzymu (1960) oraz brązowy z Melbourne (1956) i Tokio (1964); czterokrotny mistrz Europy. 1936 – Premiera filmu „Wierna rzeka” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego. 1938 – W ramach tzw. operacji polskiej na mocy decyzji trzech przedstawicieli miejscowego urzędu NKWD rozstrzelano w Żytomierzu w Ukraińskiej SRR 408. Polaków. 1944 – Gen. Tadeusz Komorowski „Bór”, przed pójściem do niemieckiej niewoli, poinformował drogą radiową Okręgi AK o mianowaniu gen. Leopolda Okulickiego swoim następcą na stanowisku Komendanta Głównego AK. 1944 – Rada Ministrów podjęła uchwałę o żałobie narodowej w związku z kapitulacją Warszawy. 1944 – We Lwowie urodził się Józef Szaniawski, politolog, sowietolog, publicysta, dziennikarz; w latach 1970-85 redaktor PAP; od 1973 r. współpracował z Radiem Wolna Europa; aresztowany za działalność niepodległościową w 1985 r. i skazany przez sąd wojskowy na 10 lat więzienia; uniewinniony przez Sąd Najwyższy, wyszedł na wolność w grudniu 1989 r.; zginął w Tatrach w 2012 r. 1945 – W obozie pracy w Łambinowicach na Opolszczyźnie strażnicy zastrzelili 44-48 przetrzymywanych tam Niemców i Ślązaków. 1948 – W Strzegomiu urodził się Stanisław Nicieja, historyk, profesor Uniwersytetu Opolskiego, w latach 1996-2002 jego rektor; kronikarz i znawca Kresów. 1957 – Związek Sowiecki wystrzelił pierwszego sztucznego satelitę Ziemi – „Sputnik 1”. 1959 – W Warszawie zmarł Mieczysław Orłowicz, krajoznawca, współorganizator Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. 1963 – W Londynie zmarł Zygmunt Nowakowski, pisarz, dziennikarz. 1966 – Premiera filmu „Marysia i Napoleon” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego. 1967 – W Warszawie zmarł Janusz Franciszek Radziwiłł, ziemianin, ordynat ołycki, właściciel Nieborowa; polityk konserwatywny, działacz gospodarczy; poseł na Sejm (1928-1935), senator (1935-1938); aresztowany we wrześniu 1939 r. przez władze sowieckie i uwięziony na Łubiance – zwolniony w grudniu 1939 r.; w okresie niemieckiej okupacji przebywał w Warszawie; w 1945 r. ponownie aresztowany przez NKWD i wywieziony do obozu w Krasnogorsku; w 1947 r. powrócił do Polski. 1968 – W Warszawie zmarł Jan Kurnakowicz, aktor, przez wiele lat związany z Teatrem Narodowym w Warszawie, znany z ról w filmach „Zakazane piosenki” i „Miasto nieujarzmione”. 1969 – W Bernie zmarł Jerzy Stempowski, eseista, krytyk literacki, epistolograf, publicysta. 1974 – Zmarł Stanisław Wocjan, polski artysta malarz, przedstawiciel nurtu klasycznego realizmu, uczeń Mariana Wawrzenieckiego. 1977 – W Łodzi zmarła Jadwiga Andrzejewska, aktorka, w okresie międzywojenny wystąpiła m.in. w filmach „Dziewczęta z Nowolipek” i „Strachy”. 1982 – Izba Wojskowa Sądu Najwyższego skazała zaocznie na karę śmierci byłego ambasadora PRL w Waszyngtonie Romualda Spasowskiego, który po ogłoszeniu stanu wojennego porzucił placówkę i poprosił o azyl polityczny w USA. 1989 – W Warszawie zmarł Edmund Osmańczyk, dziennikarz, publicysta, politolog; w latach 30. redaktor pisma „Młody Polak w Niemczech”; do 1939 r. kierował Centralą Prasową Związku Polaków w Niemczech; w czasie wojny w konspiracyjnym radiu; podczas Powstania Warszawskiego nadawał audycje „Dzień walki”; jako korespondent relacjonował konferencję w Poczdamie i Proces Norymberski; poseł na Sejm PRL; senator I. kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego. 1990 – Ukazało się pierwsze wydanie tygodnika „NIE”. 1993 – Zmarł Jerzy Broszkiewicz polski prozaik, dramatopisarz, eseista i publicysta oraz autor fantastyki naukowej. 2000 – W Warszawie rozpoczął się XIV. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. 2000 – Ukazał się album „Golec uOrkiestra 2” zespołu „Golec uOrkiestra”. 2002 – Premiera filmu „Zemsta” w reżyserii Andrzeja Wajdy. 2008 – Zakończyła się misja Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Iraku. 2017 – W Krakowie zmarł prof. Bronisław Chromy, rzeźbiarz, medalier i malarz, autor pomników i rzeźb plenerowych w miastach całej Polski, współzałożyciel „Piwnicy pod Baranami”. źródło: PAP