Polska 12 października – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia zwodowano żaglowiec „Dar Pomorza”; w Krakowie odbył się zjazd założycielski Polskiego Komitetu Olimpijskiego; Rada Ligi Narodów podjęła decyzję o podziale Górnego Śląska; dekret Adolfa Hitlera o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa; pierwsza masowa dezercja w LWP; FSC w Lublinie rozpoczęła seryjną produkcję transportera opancerzonego SKOT; Sejm powołał Straż Graniczną. Urodzili się m. in. Michał Jerzy Poniatowski, Helena Modrzejewska, Franciszka Siedliska, Edyta Stein, Irena Orska, Andrzej Krzysztof Kunert. Zmarli natomiast: Zygmunt Kamiński, Stefan Knapp oraz Mirosława Dubrawska. 1736 – W Gdańsku urodził się Michał Jerzy Poniatowski, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, młodszy brat Stanisława Augusta. 1794 – Po klęsce bitwy pod Maciejowicami i dostaniu się do niewoli rosyjskiej Tadeusza Kościuszki naczelnikiem insurekcji został Tomasz Wawrzecki. 1840 – W Krakowie urodziła się Helena Modrzejewska, jedna z najwybitniejszych polskich aktorek; wśród jej najlepszych kreacji wymienia się szekspirowskie role Ofelii, Julii i Lady Makbet. 1842 – W Roszkowej Woli koło Rawy Mazowieckiej, urodziła się Franciszka Siedliska, zakonnica, założycielka zgromadzenia nazaretanek; beatyfikowana w 1989 r. 1844 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę dworca Kraków Główny. Uroczyste otwarcie dworca nastąpiło 13. października 1847 roku. 1891 – We Wrocławiu urodziła się Edyta Stein, filozofka, teolożka, pochodzenia żydowskiego, karmelitanka – imię zakonne Teresa Benedykta od Krzyża; zamordowana w niemieckim obozie zagłady Auschwitz-Birkenau w 1942 r.; kanonizowana w 1998 r. 1901 – W Warszawie wmurowano kamień węgielny pod budowę kościoła Najświętszego Zbawiciela. 1909 – Zwodowano żaglowiec „Dar Pomorza” (jako statek szkolny niemieckiej marynarki handlowej „Prinzess Eitel Friedrich”). 1915 – W Krakowie urodziła się Irena Orska, aktorka. 1918 – Rada Regencyjna Królestwa Polskiego wprowadziła nową rotę przysięgi i przejęła władzę nad Polską Siłą Zbrojną. 1919 – W Hotelu Francuskim w Krakowie odbył się zjazd założycielski Polskiego Komitetu Olimpijskiego. 1920 – Gen. Lucjan Żeligowski proklamował powstanie Litwy Środkowej, nad którą sprawował władzę jako naczelny dowódca. 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: W Rydze delegacje polska i sowiecka podpisały preliminaria pokojowe oraz umowę rozejmową. 1921 – Rada Ligi Narodów podjęła decyzję o podziale Górnego Śląska. Polska otrzymała 29 proc. spornego terytorium, na którym znajdowało 50 proc. hut i 76 proc. górnośląskich kopalń węgla. 1931 – W Rio de Janeiro odsłonięto znany na całym świecie 38-metrowy pomnik Chrystusa Odkupiciela; monument zaprojektował francuski rzeźbiarz polskiego pochodzenia Paul Landowski. 1935 – Premier Walery Sławek podał się do dymisji. 1939 – Okupacja niemiecka: Dekret Adolfa Hitlera o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa. 1942 – W okupowanej przez Niemców Warszawie kilkanaście organizacji konspiracyjnych założyło Społeczną Organizację Samoobrony (SOS), działającą we współpracy z Kierownictwem Walki Cywilnej. 1943 – 1, Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki rozpoczęła bój pod Lenino; w walkach zginęło ponad pół tysiąca żołnierzy polskich, a prawie 1800. odniosło rany, co stanowiło ok. 20 proc. stanu osobowego formacji. 1944 – Pierwsza masowa dezercja w LWP: W nocy z 12. na 13. października z 31. pułku piechoty 7. Dywizji Piechoty zdezerterowało 636. żołnierzy (1/4 stanu dywizji). 1952 – W Warszawie urodził się Andrzej Krzysztof Kunert, historyk, publicysta, w latach 2010 – 2016 r. sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. 1953 – Uwięziony przez władze komunistyczne prymas Stefan Wyszyński został przewieziony z Rywałdu do Stoczka koło Lidzbarka Warmińskiego. 1961 – Premiera filmu „Ogniomistrz Kaleń” w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich. 1963 – Rada Państwa mianowała Mariana Spychalskiego marszałkiem Polski. 1963 – W Warszawie odsłonięto Pomnik Żołnierza 1. Armii Wojska Polskiego. 1963 – Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie rozpoczęła seryjną produkcję transportera opancerzonego SKOT opracowanego wspólnie przez CSRS i PRL na przełomie lat 50. i 60. Do wczesnych lat 70. wyprodukowano około 4500 egzemplarzy w wielu wariantach, z czego ok. 2500 dla Wojska Polskiego a resztę dla Czechosłowackiej Armii Ludowej. 1964 – W Düsseldorfie rozpoczął się pierwszy proces załogi niemieckiego obozu zagłady w Treblince; na ławie oskarżonych zasiadł m.in. Kurt Hubert Franz – zastępca komendanta obozu Franza Stangla. 1968 – W Meksyku rozpoczęły się XIX. Letnie Igrzyska Olimpijskie. Polacy zdobyli na nich 18 medali, w tym 5 złotych (Waldemar Baszanowski – podnoszenie ciężarów, waga lekka; Jerzy Kulej – boks, waga lekkopółśrednia; Jerzy Pawłowski – szermierka, szabla indywidualnie; Irena Szewińska – bieg na 200 m; Józef Zapędzki – strzelectwo, pistolet sylwetkowy), 2 srebrne oraz 11 brązowych. 1968 – Premiera filmu sensacyjnego „Ostatni po Bogu” w reżyserii Pawła Komorowskiego. 1969 – W Warszawie zmarł Zygmunt Kamiński, malarz i grafik, twórca obowiązującego wzoru godła Polski. Wykonał również ilustracje do powieści Stefana Żeromskiego i Władysława Reymonta. 1976 – Oddano do użytku trasę Warszawa-Katowice, tzw. gierkówkę. 1980 – Odsłonięto Pomnik Artylerii Polskiej w Toruniu. 1990 – Sejm powołał Straż Graniczną. 1996 – Zmarł Stefan Knapp, malarz, którego prace zdobią między innymi londyńskie lotnisko Heathrow, siedzibę ONZ w Genewie, centrum handlowe Aleksander’s w Paramus, New Jersey. 2010 – W Warszawie zmarła Mirosława Dubrawska, aktorka teatralna, telewizyjna i filmowa. źródło: PAP