Polska 2 października – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia Józef Piłsudski objął funkcję premiera; kapitulacja Rejonu Umocnionego Hel; w rejonie Kocka rozpoczęła się ostatnia bitwa kampanii polskiej; w Ożarowie przedstawiciele KG AK podpisali układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie; władze sowieckie zwróciły Polsce ponad 12 tys. dzieł sztuki; telewizja wyemitowała pierwszą dobranockę – „Jacek i Agatka”; początek emisji II programu TVP; wystartował program TVP 3; rozpoczął się XV. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. Urodzili się m. in. Gabriel Czechowicz, Gustaw Orlicz-Dreszer, Jerzy Zawieyski, Jan Nowak Jeziorański, Hubert Drapella, Bronisław Dembowski, Wojciech Pokora, Barbara Borys-Damięcka, Maciej Dutkiewicz, Magdalena Piekorz. Zmarli natomiast: Barbara Zapolya, Ignacy Mościcki, Oskar Lange, Bohdan Suchodolski, Jerzy Bińczycki, Janusz Rzeszewski, Józef Wolski, Marek Edelman oraz Janusz Grudziński. 1413 – W Horodle nad Bugiem zawarta została unia polsko-litewska. 1471 – Z Krakowa wyruszył dwunastotysięczny oddział wojska eskortujący na Węgry królewicza Kazimierza, syna króla Polski Kazimierza IV. Jagiellończyka. Celem nieudanej wyprawy było obalenie króla Macieja Korwina i przejęcie władzy na Węgrzech. 1493 – Biskup krakowski Fryderyk Jagiellończyk został ogłoszony arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski. 1500 – Kantorem kapituły warmińskiej we Fromborku został kanonik Jerzy Delau (zm. 1515 r.). Początkowo był notariuszem Wielkiego Mistrza Zakonu. W kapitule pełnił funkcje prałata, oficjała i wikariusza generalnego. 1515 – W Krakowie zmarła Barbara Zapolya, od 1512 r. żona Zygmunta I. Starego, polska królowa i wielka księżna litewska; matka Jadwigi Jagiellonki (1513-73) i Anny Jagiellonki (1515-20). 1794 – Insurekcja Kościuszkowska: wojska dowodzone przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego pokonały wojska pruskie w bitwie pod Bydgoszczą. 1795 – Rosja i Austria zawarły ugodę z Prusami w sprawie udziału w III. rozbiorze Polski. 1851 – W Tarbes urodził się Ferdinand Foch, marszałek Francji, w czasie I. wojny światowej naczelny dowódca sił sprzymierzonych (1918), sojusznik niepodległego państwa polskiego; w 1923 r. dekretem prezydenta RP mianowany marszałkiem Polski. 1876 – W okolicach Mińska urodził się Gabriel Czechowicz, prawnik, minister skarbu w latach 1926-29; w marcu 1929 r. Sejm uchwalił wniosek o postawienie go przed Trybunałem Stanu. 1882 – We Lwowie urodził się Tymon Niesiołowski, malarz, grafik, pedagog. 1889 – W Jadowie koło Wołomina urodził się Gustaw Orlicz-Dreszer, żołnierz Legionów Polskich, generał WP; w czasie zamachu majowego dowodził wojskami wiernymi marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu; w latach 1930-36 inspektor armii, od 1930 r. prezes ZG Ligi Morskiej i Kolonialnej; w 1936 r. objął stanowisko inspektora obrony powietrznej państwa; zginął w katastrofie lotniczej nad Bałtykiem w okolicy Orłowa w 1936 r. 1902 – W Radogoszczu, obecnie w granicach Łodzi, urodził się Jerzy Zawieyski, pisarz, publicysta i działacz katolicki. 1914 – W Berlinie urodził się Jan Nowak Jeziorański, żołnierz Armii Krajowej, legendarny „kurier z Warszawy”, wieloletni dyrektor sekcji polskiej Radia Wolna Europa, dziennikarz, pisarz, publicysta. 1925 – W Brwinowie koło Warszawy urodził się Hubert Drapella, reżyser, scenarzysta, autor filmów „Samochodzik i templariusze”, „Soból i panna” oraz serialu „Znak orła”. 1926 – Józef Piłsudski objął funkcję premiera RP. 1927 – W Komorowie, w powiecie Ostrów Mazowiecka, urodził się Bronisław Dembowski, biskup, filozof, uczestnik obrad Okrągłego Stołu. 1934 – W Warszawie urodził się Wojciech Pokora, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów komediowych, znany m.in. z filmu „Poszukiwany, poszukiwana” oraz seriali „Czterdziestolatek”, „Kariera Nikodema Dyzmy” i „Alternatywy 4”. 1936 – W Warszawie urodził się Stanisław Brejdygant, aktor, reżyser, scenarzysta, pisarz. 1937 – W Warszawie urodziła się Barbara Borys-Damięcka, reżyser telewizyjny i teatralny; dyrektor Teatru Syrena w Warszawie w 1997-2007; od 2007 r. senator RP z list Platformy Obywatelskiej. 1937 – Powstał Związek Lewicy Patriotycznej – organizacja założona przez byłych działaczy Legionu Młodych, związana z sanacją. 1938 – W Kielcach odsłonięto Pomnik Czynu Legionowego. 1938 – Wojska Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Śląsk” pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyły na Zaolzie. 1939 – Kampania polska: kapitulacja Rejonu Umocnionego Hel – zakończenie walk na Wybrzeżu. 1939 – Kampania polska: w rejonie Kocka rozpoczęła się ostatnia bitwa kampanii polskiej, toczona przez Samodzielną Grupę Operacyjną „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga z niemieckim zmotoryzowanym XIV. Korpusem Armijnym. 1940 – Niemiecki gubernator Ludwig Fischer podpisał „Zarządzenie o utworzeniu dzielnicy żydowskiej w mieście Warszawie”. 1944 – Powstanie Warszawskie: w Ożarowie w kwaterze SS-Obergruppenfuehrera Ericha von dem Bacha-Zelewskiego przedstawiciele KG Armii Krajowej płk Kazimierz Iranek-Osmecki „Jarecki” i ppłk Zygmunt Dobrowolski „Zyndram” podpisali układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie. 1946 – W Versoix koło Genewy zmarł Ignacy Mościcki, prezydent RP w latach 1926-39; w 1993 r. jego szczątki przewieziono do Polski i złożono w bazylice archikatedralnej św. Jana w Warszawie. 1952 – We Wrocławiu urodził się Janusz Olejniczak, pianista, laureat Konkursu Chopinowskiego w 1970 r., znany w kraju i za granicą interpretator muzyki Chopina. 1956 – Władze sowieckie przekazały Polsce ponad 12 tys. dzieł sztuki, które od czasu II. wojny światowej znajdowały się na terenie ZSRŚ m.in. dzieła: Jana Matejki (np. „Stańczyk”), Aleksandra Gierymskiego, Józefa Chełmońskiego, Wojciecha Gersona. 1957 – Na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ minister spraw zagranicznych PRL Adam Rapacki przedstawił plan utworzenia strefy bezatomowej w Europie Środkowej. 1958 – W Krynicy urodził się Maciej Dutkiewicz, reżyser, scenarzysta, autor filmu „Nocne graffiti”. 1962 – W Telewizji Polskiej wyemitowano pierwszą dobranockę – „Jacek i Agatka”. 1964 – Premiera filmu „Upał” w reżyserii Kazimierza Kutza. 1965 – W Londynie zmarł Oskar Lange, ekonomista, statystyk; ambasador Polski w USA (1945-48); członek Rady Naczelnej PPS (1945-48); od 1948 r. w Komitecie Centralnym PZPR; wiceprzewodniczący Rady Państwa od 1957 r.; w latach 1938-45 profesor uniwersytetu w Chicago, po wojnie wykładowca i rektor SGPiS, następnie na Uniwersytecie Warszawskim. 1970 – Początek emisji 2 Programu TVP. 1970 – Premiera filmu „Abel twój brat” w reżyserii Janusza Nasfetera. 1974 – W Sosnowcu urodziła się Magdalena Piekorz, reżyser filmów fabularnych i dokumentalnych, scenarzystka; autorka filmu „Pręgi”, który w 2004 r. zdobył Złote Lwy na 29. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. 1979 – Papież Jan Paweł II. wygłosił przemówienie na forum ONZ w Nowym Jorku. 1980 – W Warszawie rozpoczął się X. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. 1981 – Lech Wałęsa wybrany został przewodniczącym NSZZ „Solidarność”. 1988 – W Seulu zakończyły się XXIV. Letnie Igrzyska Olimpijskie; polscy reprezentanci zdobyli na nich 16 medali: dwa złote [Waldemar Legień – judo, waga lekkośrednia; Andrzej Wroński –zapasy w stylu klasycznym, waga ciężka], pięć srebrnych oraz dziewięć brązowych. 1992 – W Konstancinie zmarł prof. Bohdan Suchodolski, filozof, historyk nauki i kultury, pedagog. 1992 – Premiera polskiej edycji teleturnieju „Koło Fortuny”. 1997 – Państwa Unii Europejskiej parafowały Traktat Amsterdamski. 1998 – W Krakowie zmarł Jerzy Bińczycki, aktor przez wiele lat związany ze Starym Teatrem w Krakowie; w pamięci widzów zapisał się przede wszystkim jako Bogumił Niechcic w ekranizacji „Nocy i dni” Jerzego Antczaka, znany także z ról w filmach „Znachor” i „Pan Tadeuz”. 2000 – Wystartował program TVP 3. 2005 – W Warszawie rozpoczął się XV. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. 2006 – Wystartowała telewizja informacyjno-rozrywkowa „Superstacja”. 2007 – W Warszawie zmarł Janusz Rzeszewski, reżyser, autor filmów „Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy”, „Miłość ci wszystko wybaczy” i „Lata dwudzieste, lata trzydzieste”. 2008 – W Krakowie zmarł Józef Wolski, historyk starożytności, aresztowany przez Gestapo podczas Sonderaktion Krakau w listopadzie 1939 r.; po zwolnieniu z obozu w 1942 r. podjął działalność w tajnym nauczaniu; po wojnie powrócił do pracy na UJ, pracował także na Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Wrocławskim, który przyznał mu doktorat honoris causa. 2009 – W Warszawie zmarł Marek Edelman, ostatni przywódca powstania w getcie warszawskim, uczestnik Powstania Warszawskiego; po wojnie kardiolog, opozycjonista, działacz Komitetu Obrony Robotników. 2010 – W Warszawie rozpoczął się XVI. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina. 2023 – Zmarł muzyk Janusz Grudziński, w latach 1981-2020 był klawiszowcem zespołu „Kult”, brał również udział w nagrywaniu solowych albumów lidera „Kultu”, Kazika Staszewskiego. W 2006 r. jako Xiążę Warszawski wydał solowy album „Olśnienie”, komponował także muzykę do filmów dokumentalnych. źródło: PAP