Polska 21 września – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia Stefan Żeromski zakończył swoją powieść „Przedwiośnie”; Państwowe Zakłady Inżynierii podpisały umowę z „Fiatem” na produkcję samochodów; rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”, w którym zapadły wyroki więzienia; Polskie Radio przeprowadziło pierwszą od 31. lat transmisję mszy świętej; odbyły się wybory parlamentarne, w których zwyciężyła AWS; podczas Mistrzostw Świata rozgrywanych w Katowicach siatkarska reprezentacja Polski zdobyła złoty medal. Urodzili się m. in. Stefan Maria Kuczyński, Franciszek Wielopolski, Wiktor Staniewicz, Tadeusz Danilewicz, Wiesław Bernolak, Marian Terlecki. Zmarli natomiast: Zofia Holszańska, Klementyna Hoffmanowa, Arthur Schopenhauer, Andrzej Miłosz oraz Tomasz Wołek. 1461 – W Krakowie zmarła Zofia Holszańska, księżna litewska, królowa Polski, ostatnia żona króla Władysława II. Jagiełły. 1495 – We Fromborku zmarł kanonik Maciej Launau. Kanonikiem warmińskim był od 1474 r., a kantorem kapituły od 1491 r. Stale rezydował przy katedrze. Wielokrotnie wyjeżdżał z Fromborka z różnymi misjami: na układy z Krzyżakami, na zjazdy stanów pruskich, był też na sejmie elekcyjnym Jana Olbrachta. 1732 – Urodził się Franciszek Wielopolski, polski ziemianin, polityk, prezydent Krakowa, marszałek nadworny koronny. 1845 – W Passy pod Paryżem zmarła Klementyna Hoffmanowa, pisarka, pedagog, autorka m.in. utworów dla dzieci i młodzieży. 1860 – We Frankfurcie nad Menem zmarł Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof urodzony w Gdańsku, autor dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”. 1866 – Urodził się Wiktor Staniewicz, polski matematyk, wykładowca akademicki. 1895 – Urodził się Tadeusz Danilewicz, major WP, członek NOW i NSZ, komendant główny NZW. 1904 – W Bogusławiu na Wołyniu urodził się Stefan Maria Kuczyński, historyk, mediewista, autor powieści historycznych, m.in. „Zawisza Czarny”. 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: Początek konferencji pokojowej w Rydze. 1924 – Stefan Żeromski zakończył pracę nad powieścią „Przedwiośnie”. 1928 – Rozpoczął się czterodniowy strajk 10. tysięcy łódzkich włókniarzy. 1932 – Państwowe Zakłady Inżynierii podpisały umowę z „Fiatem” na produkcję w Polsce samochodów osobowych i ciężarówek. 1938 – Rząd RP wystosował wobec Czechosłowacji ultimatum zawierające żądanie zwrotu części Zaolzia. 1939 – Kampania polska: Z Warszawy ewakuowano drogą radzymińską 178. członków korpusu dyplomatycznego i 1200. cudzoziemców. 1939 – Kampania polska: Obrona Palmir mająca doprowadzić do ochrony składów amunicyjnych przed atakiem wojsk niemieckich. 1939 – Kampania polska: Resztki obrońców Grodna złożyły broń przed Sowietami. Armia Czerwona zajęła Kowel. 1941 – W Łucku urodził się Wiesław Bernolak, kompozytor, muzyk, gitarzysta, pianista i keybordzista; grał w zespołach „Czerwono-Czarni”, „Polanie”, „Quorum” oraz „Varsoviana 68”, a także grupach jazzowych Władysława Jagiełły i Leszka Dudziaka. Od 1971 roku mieszka w Szwecji. W kwietniu 2009 r. ukazała się jego książka „Bernolak Boogie”. 1942 – Niemcy zakończyli wielką akcję likwidacyjną w warszawskim getcie, rozpoczętą 22. lipca 1942 r. W czasie jej trwania ponad 250 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; 11 tys. skierowano do obozów pracy, na miejscu rozstrzelano ok. 6 tys. W getcie pozostało ok. 60 tys. osób, z czego blisko połowa nielegalnie. 1942 – Niemcy wywieźli z Suchedniowa do obozu zagłady w Treblince około 4,5 tys. Żydów. 1944 – Powstanie Warszawskie: Upadek Marymontu. 1945 – Masowiec SS „Kraków” jako pierwszy polski statek po wojnie zawinął do zrujnowanego portu w Gdyni. 1946 – Uchwała KRN o Trzyletnim Planie Odbudowy Kraju. 1951 – Dokonano oblotu szybowca SZD-8 „Jaskółka”. 1952 – W rozegranym na Stadionie Wojska Polskiego w Warszawie towarzyskim meczu piłkarskim Polska pokonała 3:0 reprezentację NRD, dla której był to pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy. 1954 – W Gdańsku urodził się Marian Terlecki, reżyser i producent filmowy; w 1991 prezes Komitetu do Spraw Radia i Telewizji. Autor kilkunastu reportaży dokumentalnych, zdobywca Polskiej Nagrody Filmowej w 2001 w kategorii najlepszy producent za film „Prymas. Trzy lata z tysiąca”. 1971 – Rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”. Oskarżeni otrzymali „za prowadzenie przygotowań do obalenia w przyszłości przemocą ustroju socjalistycznego w PRL oraz liczne przestępstwa kryminalne”, następujące wyroki: Andrzej Czuma i Stefan Niesiołowski – 7 lat, Benedykt Czuma – 6 lat, Marian Gołębiewski i Bolesław Stolarz – 4,5 roku, Emil Morgiewicz – 4 lata pozbawienia wolności. 1975 – W Warszawie wybuchł pożar w Centralnym Domu Dziecka „Smyk”. 1975 – Tadeusz Mytnik wygrał 32. edycję wyścigu kolarskiego „Tour de Pologne”. 1978 – Premiera filmu „Spirala” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego. 1980 – Polskie Radio, zgodnie z podpisanymi przez władze komunistyczne porozumieniami sierpniowymi, przeprowadziło pierwszą od 31. lat transmisję mszy świętej. 1990 – Polska złożyła deklarację o przyjęciu obowiązkowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. 1997 – Odbyły się wybory parlamentarne. Wyniki wyborów do Sejmu: AWS 33,83 proc., SLD 27,13 proc., UW 13,37 proc., PSL 7,31 proc., ROP 5,56 proc. W Senacie AWS zdobyła 51 mandatów, SLD 28, UW 8, ROP 5, PSL 3. Pięć mandatów uzyskali kandydaci niezależni. Frekwencja: 47,93 proc. 2002 – W Warszawie zmarł Andrzej Miłosz, reżyser filmów dokumentalnych, dziennikarz i tłumacz; żołnierz ZWZ-AK, uhonorowany medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. 2002 – W Warszawie otwarto Most Siekierkowski. 2004 – W Zatoce Gdańskiej miało miejsce trzęsienie ziemi o sile 5,0-5,3 stopnia w skali Richtera. 2014 – W rozegranym w Katowicach finale Mistrzostw Świata w siatkówce reprezentacja Polski pokonała 3-1 reprezentację Brazylii i zdobyła złoty medal. 2022 – Zmarł Tomasz Wołek, dziennikarz, publicysta polityczny, komentator sportowy, działacz opozycji w okresie PRL. Działał w Ruchu Młodej Polski i „Solidarności”. Był m.in. redaktorem naczelnym „Życia Warszawy” i „Życia”, a podczas stanu wojennego publikował w pismach podziemnych. źródło: PAP