Polska 23 września – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o budowie portu w Gdyni; mjr Henryk Dobrzański sformował pierwszy oddział partyzancki; do Ravensbrück przywieziono pierwszy transport Polek; pierwsze egzekucje w komorach gazowych w obozie koncentracyjnym Auschwitz; KRN powołała Komisję do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym; powstał KOR; w wyborach do Sejmu koalicja SLD-UP uzyskała 41,04 % głosów, frekwencja kształtowała się na poziomie 46,29 %; w kinie „Atlantic” pobito Rekord Guinnessa w oglądaniu filmów non stop. Urodzili się m. in. Jadwiga Smosarska, Janusz Gajos, Wojciech Alaborski, Grzegorz Markowski. Zmarli natomiast: Zbigniew Nienacki, Henryk Tomaszewski, Stanisław Szozda, Zbigniew Galperyn oraz Franciszek Pieczka. 1492 – W katedrze wawelskiej odbyła się koronacja Jana I. Olbrachta. 1772 – Po ogłoszeniu patentu o zaborze do Fromborka przyjechał bp Ignacy Krasicki. Podczas spotkania z kapitułą omawiano sytuację po zaborze oraz uradzono, że należy poddać się żądaniom króla pruskiego, któremu hołd – w imieniu biskupa – złożył prepozyt kapituły warmińskiej. 1816 – W Marymoncie (obecnie Warszawa) powołano Instytut Agronomiczny – pierwszą wyższą szkołę rolniczą na ziemiach polskich, z którego w późniejszym czasie powstała Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. 1898 – W Warszawie urodziła się Jadwiga Smosarska, aktorka, gwiazda polskiego kina okresu międzywojennego, znana z ról w filmach „Trędowata”, „Księżna Łowicka”, „Barbara Radziwiłłówna”. 1905 – Późniejszy prymas Polski August Hlond otrzymał święcenia kapłańskie. 1905 – W Stoczni Cesarskiej w Gdańsku zwodowano lekki krążownik SMS „Danzig”. 1922 – Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o budowie portu w Gdyni. 1934 – Franciszek Hynek i Władysław Pomaski wygrali zawody balonowe o Puchar Gordona Bennetta rozgrywane w Warszawie. 1934 – Otwarto stadion na poznańskim Dębcu. W meczu inauguracyjnym „Lech” Poznań wygrał z „Wartą” Poznań 4:0. Obecnie stadion nie istnieje. 1939 – Po uszkodzeniu niemieckimi pociskami elektrowni rozgłośnia Polskiego Radia w Warszawie przerwała nadawanie stałego programu. 1939 – Kampania polska: Mjr Henryk Dobrzański ps. „Hubal” sformował w Górach Świętokrzyskich pierwszy oddział partyzancki. 1939 – Do obozu koncentracyjnego w niemieckim Ravensbrück przywieziono pierwszy transport Polek. 1939 – W Dąbrowie Górniczej urodził się Janusz Gajos, aktor Teatru Narodowego w Warszawie, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Powszechnym; wystąpił w filmach „Przesłuchanie”, „Ucieczka z kina Wolność”, „Szwadron”, „Psy”, „Trzy kolory. Biały”, „Śmierć jak kromka chleba”, „Akwarium”, „Żółty szalik”, „Zemsta”, „Przedwiośnie”, „Jasminum”, „Układ zamknięty”, „Body/Ciało”; niezwykle popularny jako Janek Kos z serialu „Czterej pancerni i pies”, znany także z występów w „Kabarecie Olgi Lipińskiej” i kabarecie „Pod Egidą”. 1941 – Przeprowadzono pierwsze egzekucje w komorach gazowych w obozie koncentracyjnym Auschwitz. 1941 – W Drohobyczu urodził się Wojciech Alaborski, aktor. 1942 – Zamieszkana w większości przez Ukraińców wieś Kortelisy na Wołyniu została kompletnie zniszczona, a prawie wszyscy mieszkańcy (2892. osoby) wymordowani przez Niemców. Ofiarą tej samej akcji pacyfikacyjnej padły również sąsiednie wsie Borki, Zabłocie i Borysówka. 1942 – Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Szydłowcu, w którym zamkniętych było około 16 tys. Żydów; większość z nich wywieziona została do obozu zagłady w Treblince. 1943 – Niemcy zakończyli ostatni etap likwidacji getta w Wilnie; Żydzi deportowani zostali do obozów zagłady w Sobiborze i na Majdanku oraz do obozów pracy na terenie Łotwy i Estonii. 1944 – Początek wizyty w Moskwie delegacji PKWN z Bolesławem Bierutem na czele. 1944 – Powstanie Warszawskie: Pogorszyła się sytuacja wojska i ludności cywilnej na Żoliborzu, który został zbombardowany. 1946 – Krajowa Rada Narodowa powołała Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym; z jej powodu do obozów pracy trafiło ponad 84 tys. osób, a ponad 200 tys. otrzymało karę grzywny. 1953 – W Józefowie pod Warszawą urodził się Grzegorz Markowski, muzyk rockowy, wokalista zespołu „Perfect”. 1976 – Powstał Komitet Obrony Robotników (KOR), będący reakcją na represje, które w 1976 r. spotkały protestujących robotników z Radomia, Ursusa i Płocka. Głównym celem Komitetu było niesienie pomocy prawnej i finansowej represjonowanym przez peerelowskie władze robotnikom i ich rodzinom. 1980 – W Warszawie władze komunistyczne aresztowały przywódcę Konfederacji Polski Niepodległej Leszka Moczulskiego. 1980 – Premiera filmu „Urodziny młodego warszawiaka” w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich. 1991 – W Poznaniu odbył się pierwszy polski koncert zespołu „Deep Purple”. 1992 – Premiera filmu „Gorzkie gody” w reżyserii Romana Polańskiego. 1994 – W Morągu zmarł Zbigniew Nienacki, pisarz, dziennikarz, autor cyklu powieści przygodowych o Panu Samochodziku, a także książki „Raz w roku w Skiroławkach”. 2001 – Odbyły się wybory parlamentarne. W wyborach do Sejmu koalicja SLD-UP uzyskała 41,04 proc. głosów, PO 12,68 proc., „Samoobrona” 10,2 proc., PiS 9,5 proc., PSL 8,98 proc., LPR 7,87 proc. W Senacie SLD-UP zdobyły 75 mandatów, Blok Senat 2001 – 15, PSL – 4, „Samoobrona” i LPR – po dwa mandaty, kandydaci niezależni – 2. Frekwencja: 46,29 proc. 2001 – W Kowarach zmarł Henryk Tomaszewski, aktor, mim, tancerz, choreograf, założyciel i dyrektor Wrocławskiego Teatru Pantomimy. 2004 – W warszawskim kinie „Atlantic” 21 z początkowych 60. osób w wieku od 18. do 40. lat obejrzało w ciągu 73. godzin 40 filmów, ustanawiając tym samym Rekord Guinnessa w oglądaniu filmów non stop. 2013 – We Wrocławiu zmarł Stanisław Szozda, kolarz szosowy, medalista mistrzostw świata i igrzysk olimpijskich, zwycięzca „Wyścigu Pokoju”. 2017 – W Warszawie przy al. Wojska Polskiego odsłonięto wzniesiony z inicjatywy ambasady Holandii Pomnik generała Stanisława Sosabowskiego. 2021 – W Warszawie zmarł Zbigniew Galperyn „Antek” – żołnierz Szarych Szeregów i Armii Krajowej, powstaniec warszawski ze Zgrupowania „Chrobry I”, prezes Związku Powstańców Warszawskich i odznaczony Krzyżem Walecznych (1944), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2006), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2014). 2022 – W Warszawie zmarł Franciszek Pieczka, jeden z najbardziej znanych i cenionych polskich aktorów, odtwórca ról w filmach „Żywot Mateusza” i „Austeria”, niezapomniany Gustlik z serialu „Czterej pancerni i pies” i Stach Japycz w serialu „Ranczo”. W 2017 r. został odznaczony Orderem Orła Białego. źródło: PAP