Polska 26 września – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia w Bezdanach Organizacja Bojowa PPS dowodzona przez Józefa Piłsudskiego przeprowadziła akcję na rosyjski wagon pocztowy; marsz. Edward Śmigły-Rydz wydał ostatni rozkaz dla dowódcy Armii „Warszawa”, w którym dziękował żołnierzom za bohaterską obronę stolicy; Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na wniosek marsz. Michała Roli-Żymierskiego, pozbawiła obywatelstwa polskiego ponad 70. dowódców PSZ na Zachodzie m.in. gen. Władysława Andersa; w Gdańsku rozpoczęła się druga tura I. KZD NSZZ „Solidarność”; Sejmowi RP został przedstawiony tzw. Raport Rokity dotyczący zbadania działalności MSM. Urodzili się m. in. Edward Likowski, Józef Leśniewski, Stanisław Zaczyk, Barbara Toruńczyk. Zmarli natomiast: Kazimierz Nitsch, Jan Parandowski, Jerzy Afanasjew Zygmunt Chychła oraz Ferdynand Jarocha. 1629 – W Altmarku podpisany został polsko-szwedzki rozejm, na mocy którego we władaniu Szwecji pozostawały zdobyte przez nią porty i miasta inflanckie. 1679 – Pożar strawił dom i obserwatorium Jana Heweliusza w Gdańsku. 1815 – W Paryżu władcy Rosji, Austrii i Prus podpisali Akt Świętego Przymierza, którego celem było utrwalenie postanowień Kongresu Wiedeńskiego oraz zwalczanie ruchów demokratycznych i narodowych w Europie. 1836 – We Wrześni urodził się Edward Likowski, arcybiskup gnieźnieński i poznański, prymas Polski (1914-1915). 1867 – W majątku Poznajów koło Witebska urodził się Józef Leśniewski, generał WP, dowódca 3. Dywizji Strzelców I Korpusu Polskiego w Rosji (1917-1918); w latach 1919-1920 minister spraw wojskowych i członek Rady Obrony Państwa. 1878 – W Warszawie przy ul. Tłomackie uroczyście otwarto Wielką Synagogę; 16. maja 1943 r. po stłumieniu przez Niemców powstania w warszawskim getcie została ona wysadzona w powietrze na rozkaz gen. SS Jurgena Stroopa. 1895 – W Detmold w Niemczech urodził się Juergen Stroop, działacz NSDAP, SS-Grupenfuehrer; po wybuchu II. wojny światowej, jako dowódca SS i pułkownik policji, brał udział w mordowaniu polskiej i żydowskiej ludności w Wielkopolsce; w lutym 1943 r. objął stanowisko komendanta policji w dystrykcie Galicja, uczestnicząc w eksterminacji Żydów; w kwietniu 1943 r. skierowany został do Warszawy, odpowiedzialny za stłumienie powstania w warszawskim getcie; we wrześniu 1943 r. przeniesiony do Aten, gdzie objął stanowisko szefa SS i policji; po wojnie aresztowany i skazany w 1951 r. na karę śmierci; stracony w więzieniu na warszawskim Mokotowie. 1908 – W Bezdanach pod Wilnem Organizacja Bojowa PPS dowodzona przez Józefa Piłsudskiego przeprowadziła akcję na rosyjski wagon pocztowy, w wyniku której zdobyto ponad 200 tys. rubli. 1923 – W Nowym Sączu urodził się Stanisław Zaczyk, aktor filmowy i teatralny, wystąpił w serialach „Stawka większa niż życie”, „Polskie drogi”, „Dom”, a także w filmach „Czekam w Monte-Carlo” i „Jezioro osobliwości”. 1936 – Nikołaj Jeżow został mianowany szefem NKWD; 11. sierpnia 1937 r. wydał rozkaz, który rozpoczął eksterminację Polaków na terenie Związku Sowieckiego. 1939 – Kampania polska: Armia Czerwona zajęła Zamość. 1939 – Kampania polska: O 17:30 w lesie pod Góreckiem Kościelnym generałowie Emil Krukowicz-Przedrzymirski i Jan Kazimierz Kruszewski podpisali akt kapitulacji połączonych wojsk Armii „Modlin” i Grupy Operacyjnej gen. Kruszewskiego. 1939 – Kampania polska: Kapitulacja oddziałów Frontu Północnego zakończyła drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim. 1939 – Kampania polska: Naczelny Wódz marsz. Edward Śmigły-Rydz wydał ostatni rozkaz dla dowódcy Armii „Warszawa” gen. Juliusza Rómmla, w którym dziękował wszystkim żołnierzom za bohaterską obronę stolicy. 1943 – W Wilanowie i Kępie Latoszkowej została przeprowadzona antyniemiecka akcja bojowo-represyjna Oddziału Specjalnego „Osjan” oraz batalionu „Zośka” i kompanii wydzielonej „Agat”. 1944 – Powstanie Warszawskie: Ewakuacja obrońców Mokotowa. 1944 – W wyniku niepowodzenia operacji „Market-Garden” polscy i brytyjscy spadochroniarze zostali wycofani z okolic holenderskiego miasta Arnhem. 1946 – Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, pod przewodnictwem Edwarda Osóbki-Morawskiego, na wniosek marsz. Michała Roli-Żymierskiego, pozbawiła obywatelstwa polskiego ponad 70. dowódców Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy przystąpili do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Wśród nich znalazł się gen. Władysław Anders. Decyzja została podjęta na wniosek renegata, który w 1932 roku podjął współpracę z wywiadem ZSRS; przekazywał Rosjanom informacje o Wojsku Polskim i o jego uzbrojeniu. 1946 – W Warszawie urodziła się Barbara Toruńczyk, publicystka, w latach 1977-1979 sekretarz redakcji niezależnego kwartalnika „Zapis”, od 1983 r. redaktor naczelny „Zeszytów Literackich”. 1947 – Został znacjonalizowany „Hotel Bristol” w Warszawie. 1958 – W Krakowie zmarł Kazimierz Nitsch, polski językoznawca, slawista, ostatni przed likwidacją prezes Polskiej Akademii Umiejętności. 1978 – W Warszawie zmarł Jan Parandowski, prozaik, eseista, tłumacz, znawca kultury starożytnej Grecji i Rzymu. 1981 – W Gdańsku rozpoczęła się druga tura I. Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”. 1985 – W Toruniu Służba Bezpieczeństwa zatrzymała fizyków i techników, którzy prowadzili emisję opozycyjnych programów, nakładających się na program telewizyjny. 1987 – Wiceprezydent USA George Bush rozpoczął w Polsce oficjalną wizytę. 1991 – W Gdańsku zmarł Jerzy Afanasjew, poeta, reżyser, współzałożyciel teatru studenckiego „Bim-Bom” w Gdańsku. 1991 – Został przedstawiony Sejmowi RP tzw. Raport Rokity, przygotowany przez Sejmową Komisję Nadzwyczajną do Zbadania Działalności MSW. 1997 – Premiera filmu „Szczęśliwego Nowego Jorku” w reżyserii Janusza Zaorskiego. 2001 – Uruchomiona została polskojęzyczna wersja „Wikipedii”, jednej z najpopularniejszych witryn internetowych. 2003 – Premiera filmu „Żurek” w reżyserii Ryszarda Brylskiego. 2006 – W programie „Teraz my!” w TVN ujawniono nagrania rozmów posłanki Renaty Beger („Samoobrona”) z posłami PiS – Adamem Lipińskim i Wojciechem Mojzesowiczem; początek tzw. afery taśmowej. 2009 – W Hamburgu zmarł Zygmunt Chychła, bokser; w 1952 r. na igrzyskach w Helsinkach zdobył dla Polski pierwszy po II. wojnie światowej złoty medal olimpijski; dwukrotny mistrz Europy. 2013 – W Warszawie zmarł Ferdynand Jarocha, żołnierz Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej, rzeźbiarz, absolwent Wydziału Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, brał udział w powojennych pracach rekonstrukcyjnych i konserwatorskich warszawskich zabytków, autor ponad 700. rzeźb i pomników. źródło: PAP