Polska 22 września – co wydarzyło się tego dnia

Tego dnia Radio Kraków przeprowadziło pierwszą w kraju transmisję radiową meczu piłkarskiego; pierwsza z serii zbiorowych egzekucji w Lesie Szpęgawskim koło Starogardu Gdańskiego; przed sądem wojskowym zakończył się pokazowy proces biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka; w Warszawie na Wiśle uruchomiono tzw. Grubą Kaśkę; decyzją Sądu Najwyższego NZS zostało ponownie zarejestrowane; wojskowa prokuratura umorzyła śledztwo przeciwko płk. Ryszardowi Kuklińskiemu; zakończono produkcję samochodu „Fiat 126p”; Lech Kaczyński odwołał wicepremiera Andrzeja Leppera i powołał Zytę Gilowską na wicepremiera. Urodzili się m. in. Edward Wittig, Zbigniew Przybyszewski, Bogusław Wolniewicz, Bożena Walter, Marian Kasprzyk, Izabela Sierakowska, Tomasz Wójtowicz. Zmarli natomiast: Edmund Statkiewicz, Mikołaj Bołtuć, Józef Olszyna-Wilczyński, Michał Kajka, Tadeusz Manteuffel, Zdzisław Leśniak, Janusz Bukowski, Józef Zbigniew Polak oraz Tadeusz Olszański. 967 – Zwycięstwo wspieranych przez Czechów wojsk Mieszka I. w bitwie z Wolinianami pod dowództwem Wichmana; dokładne miejsce starcia pozostaje nieznane. 1651 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę kościoła św. Jacka w Warszawie. 1879 – W Warszawie urodził się Edward Wittig, rzeźbiarz, autor Pomnika Lotnika w Warszawie. 1907 – W Giżewie pod Kruszwicą urodził się Zbigniew Przybyszewski, komandor porucznik, obrońca Helu w 1939 r., odznaczony orderem „Virtuti Militari”; aresztowany w 1950 r. przez władze komunistyczne i oskarżony o „próbę obalenia władzy ludowej”, skazany na karę śmierci; wyrok wykonano 16. grudnia 1952 r. 1920 – W Szembruczku koło Grudziądza urodził się Henryk Zieliński, historyk, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Śląskiego. 1926 – Specjalista ds. bankowości i były wiceminister skarbu Edmund Statkiewicz, jego żona i dwóch synów zginęli w niewyjaśnionych okolicznościach w swym domu przy ul. Chłodnej w Warszawie. 1927 – W Toruniu urodził się Bogusław Wolniewicz, filozof, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. 1929 – Radio Kraków przeprowadziło pierwszą w kraju transmisję radiową meczu piłkarskiego („Wisła” – „Cracovia”). 1938 – W Krakowie urodziła się Bożena Walter, dziennikarka, prezenterka telewizyjna. 1939 – Kampania polska: W bitwie pod Łomiankami Górnymi, prowadząc atak na bagnety, poległ gen. Mikołaj Bołtuć; dowódca Grupy Operacyjnej „Wschód” w składzie Armii „Pomorze”. 1939 – Zbrodnia w Boryszewie koło Sochaczewa na 50. polskich jeńcach. Ofiarą mordu padło 50. wziętych do niewoli żołnierzy bydgoskiego Batalionu Obrony Narodowej. 1939 – Zbrodnia w Uryczu (województwo lwowskie) na 73-100 polskich jeńcach (żołnierzach 4. Pułku Strzelców Podhalańskich), których spalili żywcem w stodole żołnierze Wehrmachtu; pomagali im ukraińscy nacjonaliści. 1939 – Pierwsza z serii zbiorowych egzekucji w Lesie Szpęgawskim koło Starogardu Gdańskiego na 88. pacjentach szpitala psychiatrycznego w Kocborowie. Łącznie w Lesie Szpęgawskim Niemcy zamordowali prawie 7 tys. osób. 1939 – Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do opuszczonego przez Niemców Białegostoku i Brześcia; w Brześciu odbyła się tzw. defilada zwycięzców. 1939 – Kampania polska: Załoga Lwowa pod dowództwem gen. Władysława Langnera, nie chcąc oddać miasta w ręce Niemców, skapitulowała przed oddziałami Armii Czerwonej; Sowieci złamali wkrótce warunki kapitulacji i internowali obrońców. 1939 – Pod Warszawą zginął gen. Werner von Fritsch, były naczelny dowódca niemieckich wojsk lądowych, jedyny generał Wehrmachtu poległy w kampanii polskiej. 1939 – Kampania polska: Wojska Frontu Północnego gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego atakując niemiecki VIII. Korpus Armijny rozpoczęły drugą bitwę pod Tomaszowem Lubelskim. 1939 – III. Rzesza i ZSRS uzgodniły w Moskwie przebieg tzw. Linii demarkacyjnej na ziemiach polskich. 1939 – Kampania polska: W nocy z 21. na 22. września oddziały Armii Czerwonej zajęły Grodno, które przez dwa dni stawiało opór sowieckim agresorom. 1939 – Kampania polska: Pod Sopoćkiniami w okolicach Grodna żołnierze sowieccy zastrzelili gen. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego, dowódcę Zgrupowania „Grodno”. 1939 – W Kołomaniu koło Kielc urodził się Marian Kasprzyk, bokser, mistrz olimpijski z Tokio (1964). 1940 – W nocy z 21. na 22. do obozu Auschwitz przywieziono więźniów z tzw. drugiego transportu warszawskiego, wśród których byli rtm. Witold Pilecki i Władysław Bartoszewski. 1940 – Niemieckie siły policyjne rozpoczęły Aktion Saybusch, akcję wysiedlania polskiej ludności z Żywiecczyzny do Generalnego Gubernatorstwa; do grudnia 1940 r. Niemcy wysiedlili około 20 tys. Polaków z 35. miejscowości; polskiej ludności odbierano gospodarstwa, majątek i oszczędności, wysiedlani mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni. 1940 – W Orzyszu zmarł Michał Kajka, poeta ludowy, działacz mazurski. 1942 – Niemcy rozpoczęli akcję deportacji Żydów z getta w Częstochowie, w jej wyniku ponad 40 tys. osób wywiezionych zostało do obozu zagłady w Treblince; chorych, słabych lub stawiających opór zabijano na miejscu w getcie. 1944 – Powstanie Warszawskie: Lotnictwo i artyleria sowiecka ostrzelały punkty obsadzone przez Niemców: Dworzec Gdański, Cytadelę, lotniska na Bielanach. 1946 – W Górze na Dolnym Śląsku urodziła się Izabella Sierakowska, filolog, nauczycielka, związana z lewicowymi partiami. 1946 – Przedstawiciele Kościoła polskokatolickiego zwrócili się do władz wojewódzkich o przydzielenie świątyni we Fromborku. Odpowiedź była negatywna, ponieważ 17. lipca oddano ją Kościołowi rzymskokatolickiemu. 1947 – W Szklarskiej Porębie rozpoczęła się narada przedstawicieli dziewięciu partii komunistycznych, w czasie której podjęto uchwałę o powołaniu Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominformu). Siedzibą Biura miał być Belgrad. 1953 – Przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie zakończył się pokazowy proces biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka oraz kilku innych księży i świeckich pracowników kurii; komunistyczne władze zarzuciły oskarżonym „kolaborację z hitlerowskim okupantem, szpiegostwo na rzecz Stanów Zjednoczonych i Watykanu oraz próbę obalenia ludowych władz”. Torturowanego w śledztwie bp Kaczmarka skazano na 12 lat więzienia. 1953 – W Lublinie urodził się Tomasz Wójtowicz, siatkarz, złoty medalista mistrzostw świata (1974) i igrzysk olimpijskich w Montrealu (1976). 1964 – W Warszawie na Wiśle uruchomiono tzw. Grubą Kaśkę – jedno z najważniejszych ujęć wody w stolicy Polski. 1970 – W Warszawie zmarł Tadeusz Manteuffel, historyk mediewista, w latach 1940-1944 kierownik studium historycznego tajnego Uniwersytetu Warszawskiego; twórca i wieloletni dyrektor Instytutu Historii PAN. 1975 – Premiera filmu „Noce i dnie” w reżyserii Jerzego Antczaka. 1980 – W Sądzie Wojewódzkim w Warszawie Ogólnopolski Komitet Założycielski złożył wniosek o rejestrację Niezależnego Zrzeszenia Studentów. 1986 – Premiera filmu „C.K. Dezerterzy” w reżyserii Janusza Majewskiego. 1989 – Decyzją Sądu Najwyższego Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS), zdelegalizowane po wprowadzeniu stanu wojennego, zostało ponownie zarejestrowane. 1989 – Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uchyliła wyrok wobec Zdzisława Najdera, skazanego w 1983 r. na karę śmierci. 1997 – Wojskowa Prokuratura Okręgowa w Warszawie umorzyła śledztwo przeciwko płk. Ryszardowi Kuklińskiemu, uznając, że podejmując współpracę z amerykańskim wywiadem działał na rzecz Polski oraz w stanie „wyższej konieczności”. 1997 – Na antenie TVP1 rozpoczęto regularną emisję telenoweli „Klan”. 2000 – Po zakończeniu budowy Mostu Świętokrzyskiego został zamknięty tymczasowy Most Syreny w Warszawie. 2000 – W Bielsku-Białej zakończono produkcję samochodu „Fiat 126p”, popularnego Malucha; w sumie w latach 1973-2000 w zakładach w Bielsku-Białej i Tychach wyprodukowano ponad 3,3 mln tych aut, z czego blisko 900 tys. trafiło na eksport. 2000 – Podczas XXVII. Letnich Igrzysk Olimpijskich w Sydney Robert Korzeniowski zdobył złoty medal w chodzie sportowym na dystansie 20 km. 2002 – W Warszawie zmarł Zdzisław Leśniak, aktor. 2005 – Rafał Blechacz zwyciężył w XV. Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. 2005 – W Pradze zmarł Janusz Bukowski, aktor, wystąpił w filmach „C.K. Dezerterzy”, „Prywatne śledztwo”, „Symetria”, a także w serialu „Pogranicze w ogniu”. 2006 – Prezydent Lech Kaczyński odwołał Andrzeja Leppera ze stanowiska wicepremiera i ministra rolnictwa; jednocześnie powołał Zytę Gilowską na stanowisko wicepremiera i ministra finansów. 2014 – Prezydent Bronisław Komorowski powołał rząd Ewy Kopacz. 2021 – W Warszawie zmarł Józef Zbigniew Polak, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, architekt i rysownik. 2022 – W Piasecznia zmarł Tadeusz Olszański, dziennikarz sportowy, publicysta, tłumacz literatury węgierskiej. źródło: PAP